ZAWODNIK

Sieć dla webdeva: TCP/IP, HTTP i HTTPS, DNS, porty, upload i download

INF.03 · teoria
autor: redakcja · 02.11.2026
Droga żądania od przeglądarki do serwera: adres IP, DNS, porty, warstwy TCP/IP oraz HTTPS. Topologie, pomiar łącza, pobieranie i wysyłanie danych oraz bezpieczna komunikacja. Lekcja 2.4 kursu INF.03.

[ INF.03: PYTANIA Z TEGO DZIAŁU ]

Przejrzyj pytania: Podstawy informatykiĆwicz temat: Podstawy informatyki
Sieć kom­pu­te­ro­wa to po­łą­czo­ne urzą­dze­nia, które wy­mie­nia­ją dane według wspól­nych reguł zwa­nych pro­to­ko­ła­mi. Na eg­za­mi­nie trzeba roz­po­znać pro­to­kół, port, to­po­lo­gię i kie­ru­nek prze­sy­ła­nia danych. Przy uru­cha­mia­niu strony te po­ję­cia po­zwa­la­ją od­róż­nić brak po­łą­cze­nia od złego adresu, błędu DNS i pro­ble­mu apli­ka­cji.

Po­łą­cze­nia i to­po­lo­gie

To­po­lo­gia to układ po­łą­czeń między urzą­dze­nia­mi. W gwieź­dzie urzą­dze­nia łączą się z punk­tem cen­tral­nym, zwykle prze­łącz­ni­kiem. W ma­gi­stra­li ko­rzy­sta­ją ze wspól­nej drogi trans­mi­syj­nej, a w pier­ście­niu tworzą za­mknię­ty ciąg. Siatka ma wiele po­łą­czeń między wę­zła­mi, dzięki czemu mogą ist­nieć drogi za­stęp­cze. Drzewo łączy ko­lej­ne roz­ga­łę­zie­nia, a układ mie­sza­ny wy­ko­rzy­stu­je cechy kilku to­po­lo­gii.
To­po­lo­gia fi­zycz­na opi­su­je prze­wo­dy i po­łą­cze­nia, lo­gicz­na sposób prze­pły­wu danych. Ry­su­nek z cen­tral­nym urzą­dze­niem naj­pierw każe roz­po­znać gwiaz­dę, a do­pie­ro potem ocenić dzia­ła­nie tego urzą­dze­nia. Nie każdy punkt cen­tral­ny jest ro­ute­rem. Prze­łącz­nik łączy urzą­dze­nia w sieci lo­kal­nej, na­to­miast router prze­ka­zu­je pa­kie­ty między sie­cia­mi. Domowy sprzęt często łączy kilka funk­cji w jednej obu­do­wie.
Sieć prze­wo­do­wa wy­ko­rzy­stu­je medium, na przy­kład skręt­kę albo świa­tło­wód. Bez­prze­wo­do­wa prze­no­si dane falami ra­dio­wy­mi. Wi-Fi jest spo­so­bem pod­łą­cze­nia do sieci, a in­ter­net zbio­rem po­łą­czo­nych sieci. Można mieć dzia­ła­ją­ce Wi-Fi bez do­stę­pu do in­ter­ne­tu. Wspól­na nazwa sieci na ekra­nie te­le­fo­nu nie do­wo­dzi też, że punkt do­stę­po­wy jest za­ufa­ny.

War­stwy TCP/IP

Model TCP/IP po­rząd­ku­je ko­mu­ni­ka­cję w war­stwy. War­stwa apli­ka­cji opi­su­je usługę, na przy­kład HTTP dla stron lub DNS dla nazw. War­stwa trans­por­to­wa wy­ko­rzy­stu­je między innymi TCP i UDP. In­ter­ne­to­wa opiera ad­re­so­wa­nie i prze­ka­zy­wa­nie pa­kie­tów na IP. War­stwa do­stę­pu do sieci od­po­wia­da za prze­nie­sie­nie danych przez lo­kal­ne po­łą­cze­nie, na przy­kład Ether­net albo Wi-Fi.
Cztery warstwy modelu TCP/IP: aplikacja, transport, internet i dostęp do sieci po stronie klienta i serwera
TCP (Transmission Control Protocol, pro­to­kół ste­ro­wa­nia trans­mi­sją) do­star­cza upo­rząd­ko­wa­ny stru­mień danych i ob­słu­gu­je po­now­ne prze­sy­ła­nie bra­ku­ją­cych frag­men­tów. UDP (User Datagram Protocol, pro­to­kół da­ta­gra­mów użyt­kow­ni­ka) prze­no­si osobne da­ta­gra­my bez takich gwa­ran­cji na tym po­zio­mie. Pro­gram może do­da­wać po­trzeb­ne me­cha­ni­zmy wyżej. Sam wybór UDP nie ozna­cza, że apli­ka­cja zawsze utraci dane albo że ko­mu­ni­ka­cja będzie szyb­sza w każ­dych wa­run­kach.
IP (Internet Protocol, pro­to­kół in­ter­ne­to­wy) okre­śla adresy i sposób prze­ka­zy­wa­nia pa­kie­tów między sie­cia­mi. Adres IP wska­zu­je punkt ko­mu­ni­ka­cji w sieci, a port roz­róż­nia usługi na danym urzą­dze­niu. Prze­glą­dar­ka i serwer mogą pro­wa­dzić wiele po­łą­czeń jed­no­cze­śnie wła­śnie dzięki do­dat­ko­wym in­for­ma­cjom iden­ty­fi­ku­ją­cym każdą roz­mo­wę. Numer portu nie jest nu­me­rem fi­zycz­ne­go gniaz­da w obu­do­wie.

DNS, HTTP i szy­fro­wa­nie

DNS (Domain Name System, system nazw do­me­no­wych) pomaga zna­leźć in­for­ma­cje o nazwie, między innymi adres IP ser­we­ra. Nazwa wi­try­ny i adres IP mają różne role: nazwa jest wy­god­na dla czło­wie­ka, adres służy ko­mu­ni­ka­cji sie­cio­wej. Zmiana pliku strony nie wymaga zmiany domeny. Zmiana miej­sca ho­sto­wa­nia może na­to­miast wy­ma­gać zmiany od­po­wied­nich re­kor­dów DNS.
HTTP (Hypertext Transfer Protocol, pro­to­kół prze­sy­ła­nia hi­per­tek­stu) okre­śla żą­da­nia i od­po­wie­dzi apli­ka­cji WWW. Klient prosi o zasób, a serwer zwraca kod od­po­wie­dzi, na­głów­ki i ewen­tu­al­ną treść. HTTPS to HTTP chro­nio­ne me­cha­ni­zmem TLS (Transport Layer Security, za­bez­pie­cze­nie war­stwy trans­por­to­wej). Za­pew­nia ochro­nę prze­sy­ła­nych danych i uwie­rzy­tel­nie­nie ser­we­ra na pod­sta­wie cer­ty­fi­ka­tu. Nie do­wo­dzi uczci­wo­ści sklepu ani po­praw­no­ści jego pro­gra­mu.
Do­myśl­ny port HTTP to 80, a HTTPS 443. DNS używa stan­dar­do­wo portu 53, a SSH, czyli szy­fro­wa­ny dostęp zdalny, portu 22. Numery te można ze­sta­wić w na­rzę­dziu pro­to­ko­ły sie­cio­we i porty. Użycie nie­stan­dar­do­we­go portu wymaga uwzględ­nie­nia go w ad­re­sie lub kon­fi­gu­ra­cji klien­ta. Sam numer nie gwa­ran­tu­je, jaki pro­gram fak­tycz­nie go ob­słu­gu­je.
Typowa droga do strony obej­mu­je usta­le­nie adresu, utwo­rze­nie po­łą­cze­nia i prze­sła­nie żą­da­nia. Kla­sycz­ne HTTP/1.1 oraz HTTP/2 zwykle ko­rzy­sta­ją z TCP, a HTTP/3 ko­rzy­sta z pro­to­ko­łu trans­por­to­we­go QUIC, który za­pew­nia stru­mie­nie danych na bazie UDP. To powód, by nie de­fi­nio­wać HTTP jako pro­to­ko­łu zawsze dzia­ła­ją­ce­go na TCP. Sposób dzia­ła­nia klien­ta i ser­we­ra roz­wi­ja lekcja Jak działa strona WWW, a reguły HTTP opi­su­je stan­dard IETF.

Po­bie­ra­nie, wy­sy­ła­nie i pomiar

Po­bie­ra­nie (download) to prze­pływ danych do urzą­dze­nia użyt­kow­ni­ka, a wy­sy­ła­nie (upload) od niego. Oglą­da­nie filmu ob­cią­ża głów­nie po­bie­ra­nie, prze­sła­nie kopii pro­jek­tu na serwer głów­nie wy­sy­ła­nie. Roz­mo­wa wideo wymaga obu kie­run­ków. Łącze może mieć różne prze­pu­sto­wo­ści w każdą stronę, dla­te­go wynik po­bie­ra­nia nie po­zwa­la od­gad­nąć szyb­ko­ści wy­sy­ła­nia.
Prze­pu­sto­wość okre­śla moż­li­wy stru­mień danych, a opóź­nie­nie czas do­tar­cia lub od­po­wie­dzi. Dla pliku 100 MB i stru­mie­nia 20 Mb/s ide­al­ny czas wynosi 40 sekund: 100 razy 8 daje 800 Mb, a 800 po­dzie­lo­ne przez 20 daje 40. W prak­ty­ce narzut pro­to­ko­łów, ob­cią­że­nie i ogra­ni­cze­nia ser­we­ra mogą ten czas wy­dłu­żyć. Wynik testu łącza jest po­mia­rem w danych wa­run­kach, a nie stałą wła­sno­ścią każdej strony.
Pro­gram ping spraw­dza od­po­wie­dzi ICMP (pro­to­ko­łu ko­mu­ni­ka­tów kon­tro­l­nych in­ter­ne­tu) i mierzy czas obiegu, ale część ser­we­rów blo­ku­je te od­po­wie­dzi. Brak od­po­wie­dzi nie do­wo­dzi więc awarii wi­try­ny. Tra­ce­ro­ute, w Win­dows tra­cert, pomaga obej­rzeć ko­lej­ne etapy trasy. Mo­ni­tor sys­te­mo­wy po­ka­zu­je wy­ko­rzy­sta­nie in­ter­fej­su, a panel Ne­twork (sieć) prze­glą­dar­ki czas żądań strony. Po­rów­na­nie tych wy­ni­ków po­zwa­la za­wę­zić przy­czy­nę pro­ble­mu.

Syn­chro­nicz­ność i bez­piecz­na roz­mo­wa

Trans­mi­sja syn­chro­nicz­na opiera odbiór stru­mie­nia na uzgod­nio­nym tak­to­wa­niu, a asyn­chro­nicz­na może wy­zna­czać gra­ni­ce jed­no­stek do­dat­ko­wy­mi ozna­cze­nia­mi, na przy­kład bitami startu i stopu. Nie ozna­cza to braku po­trze­by po­praw­ne­go mie­rze­nia czasu w od­bior­ni­ku. Róż­ni­ca do­ty­czy or­ga­ni­za­cji trans­mi­sji; opis róż­nych spo­so­bów ram­ko­wa­nia za­wie­ra RFC 1662.
W opisie usług słowa te mają jesz­cze inny kon­tekst. Roz­mo­wa audio lub wspól­na ta­bli­ca z jed­no­cze­sną pracą wy­ma­ga­ją bie­żą­ce­go udzia­łu osób. Poczta i forum po­zwa­la­ją od­po­wie­dzieć póź­niej, dla­te­go są przy­kła­da­mi ko­mu­ni­ka­cji asyn­chro­nicz­nej między użyt­kow­ni­ka­mi. Nie wynika z tego, że ich war­stwa fi­zycz­na działa iden­tycz­nie. Kon­tekst py­ta­nia wska­zu­je, czy chodzi o trans­mi­sję sy­gna­łu, dzia­ła­nie pro­gra­mu, czy czas uczest­nic­twa ludzi.
Przed spo­tka­niem spraw­dza się mi­kro­fon, słu­chaw­ki i upraw­nie­nia udo­stęp­nia­nia. Na ta­bli­cy in­te­rak­tyw­nej warto usta­lić, kto może edy­to­wać, a kto tylko oglą­dać. Ne­ty­kie­ta to zasady kul­tu­ral­nej ko­mu­ni­ka­cji w sieci: rze­czo­wy tytuł, sza­cu­nek dla roz­mów­cy, nie­wy­sy­ła­nie zbęd­nych wia­do­mo­ści i nie­pu­bli­ko­wa­nie cu­dzych danych. Na­gry­wa­nie i pu­blicz­ne udo­stęp­nie­nie roz­mo­wy wy­ma­ga­ją od­ręb­ne­go roz­wa­że­nia praw uczest­ni­ków.

Na eg­za­mi­nie

W py­ta­niu o usługę od­róż­nij DNS od HTTP, port od adresu IP oraz wy­sy­ła­nie od po­bie­ra­nia. Przy ra­chun­ku zamień bajty na bity przed po­dzie­le­niem przez Mb/s. Jeżeli strona zgła­sza błąd 404, serwer od­po­wie­dział, lecz nie zna­lazł zasobu pod wska­za­nym ad­re­sem. To inna sy­tu­acja niż brak ja­kiej­kol­wiek od­po­wie­dzi.
Pu­łap­ka: dzia­ła­ją­ce po­łą­cze­nie Wi-Fi nie gwa­ran­tu­je do­stę­pu do in­ter­ne­tu, a HTTPS nie jest cer­ty­fi­ka­tem uczci­wo­ści sprze­daw­cy.
Ko­rzy­staj z ak­tu­al­ne­go opro­gra­mo­wa­nia, kon­tro­luj adres lo­go­wa­nia i nie ob­chodź ostrze­żeń cer­ty­fi­ka­tu przy po­da­wa­niu danych. Nie udo­stęp­niaj całego ekranu, gdy wy­star­czy jedno okno. Takie czyn­no­ści łączą bez­pie­czeń­stwo sieci z ochro­ną in­for­ma­cji wi­docz­nych pod­czas pracy.

Ściąga

Po­ję­cie
Zna­cze­nie
gwiaz­da
urzą­dze­nia po­łą­czo­ne z punk­tem cen­tral­nym
IP
ad­re­so­wa­nie i prze­ka­zy­wa­nie pa­kie­tów
TCP
upo­rząd­ko­wa­ny stru­mień z re­trans­mi­sją
DNS, 53
in­for­ma­cje o na­zwach domen
HTTP, 80
żą­da­nia i od­po­wie­dzi WWW
HTTPS, 443
HTTP chro­nio­ne TLS
upload
wy­sy­ła­nie od użyt­kow­ni­ka
do­wn­lo­ad
po­bie­ra­nie do użyt­kow­ni­ka
100 MB przy 20 Mb/s
ide­al­nie 40 sekund
Pobierz ściągę PDF

[ W TYM DZIALE ]

poprzednia: Systemy liczbowe: BIN, OCT, HEX, DEC, kod U2, działanianastępna: Cyberbezpieczeństwo: malware, ataki, hasła, RODO, prawo autorskie, licencjespis działu: Podstawy informatyki

[ INF.03: INNE ARTYKUŁY ]

Hub INF.03Zakres materiałuDokumenty CKEFormularze HTML na egzaminie INF.03Grafika i multimedia na egzaminie INF.03JavaScript na egzaminie INF.03Zapytania SQL na egzaminie INF.03Bazy danych i SQL na egzaminie INF.03pokaż więcej (85)
ZAWODNIK
egzamin zawodowy INF.02 · INF.03 · INF.04
Serwer Discord›
Egzaminy zawodowe IT/Matury/Studia
@yastor
Polityka prywatnościRegulaminKontakt
© 2026 Zawodnik · by Yastor
Arkusze i zasady oceniania pochodzą z CKE. Serwis nie jest powiązany z Centralną Komisją Egzaminacyjną.