ZAWODNIK

Czym jest baza danych: tabela, rekord, pole i SZBD

INF.03 · teoria
autor: redakcja · 07.09.2026 · aktualizacja: 08.09.2026
Czym jest baza danych, czym różni się od SZBD, co znaczą pojęcia tabela, rekord (krotka), pole i encja, jakie są modele baz danych oraz cechy relacyjnej bazy i trzy rodzaje integralności. Lekcja 7.1 kursu INF.03.

[ INF.03: PYTANIA Z TEGO DZIAŁU ]

Przejrzyj pytania: bazy-danychĆwicz dział: bazy-danych
Baza danych to upo­rząd­ko­wa­ny zbiór danych o jakimś wy­cin­ku świata: skle­pie, szkole, bi­blio­te­ce, prze­cho­wy­wa­ny tak, żeby dało się go szybko prze­szu­ki­wać i bez­piecz­nie zmie­niać. Na eg­za­mi­nie pi­sem­nym wra­ca­ją py­ta­nia o same po­ję­cia: czym jest SZBD, co to krotka, co re­pre­zen­tu­je encję w bazie re­la­cyj­nej, na czym polega in­te­gral­ność re­fe­ren­cyj­na. W części prak­tycz­nej cały pierw­szy blok za­da­nia to baza: import pliku .sql do phpMyAdmin, od­czy­ta­nie sche­ma­tu re­la­cji i cztery kwe­ren­dy. Ta lekcja daje słow­nik, bez któ­re­go ko­lej­ne lekcje działu byłyby zga­dy­wan­ką.

Tabela, rekord i pole

Tabela to zbiór re­kor­dów o tej samej bu­do­wie: wszyst­kie mają te same ko­lum­ny, w tej samej ko­lej­no­ści i tego samego typu. Cały kurs stoi na bazie sklep, a jej naj­prost­szą tabelą jest produkt:
id
nazwa
cena
ka­te­go­ria
sztuk
1
Kla­wia­tu­ra
120
ak­ce­so­ria
15
2
Mysz
45
ak­ce­so­ria
0
3
Mo­ni­tor 24
650
mo­ni­to­ry
4
4
Mo­ni­tor 27
990
mo­ni­to­ry
2
5
Kabel HDMI
25
ak­ce­so­ria
NULL
Rekord (record, także krotka, tuple, wiersz) to jeden opi­sa­ny obiekt razem ze wszyst­ki­mi jego ce­cha­mi. Wiersz z mo­ni­to­rem 24 cale, ceną 650 i czte­re­ma sztu­ka­mi to jeden rekord tabeli produkt. Pole (field, atry­but, ko­lum­na) to jedna cecha po­wta­rza­ją­ca się w każdym re­kor­dzie: cena mówi o każdym pro­duk­cie to samo, tylko inną war­to­ścią.
Tabela produkt z pięcioma wierszami: zaznaczony wiersz to rekord (krotka), zaznaczona kolumna cena to pole (atrybut), a wiersz nagłówkowy trzyma nazwy atrybutów
Pierw­szy wiersz na ry­sun­ku, z na­pi­sa­mi id, nazwa, cena, re­kor­dem nie jest. To nazwy atry­bu­tów, czyli ele­ment struk­tu­ry tabeli, a nie dane. Bank pytań spraw­dza to zda­niem „krot­ka­mi nazywa się wier­sze tabeli z wy­jąt­kiem wier­sza na­głów­ko­we­go".
NULL (nic) w polu sztuk pią­te­go pro­duk­tu to nie zero i nie pusty tekst, tylko brak danych: nikt nie po­li­czył, ile kabli leży w ma­ga­zy­nie. Po­rów­na­nia z taką war­to­ścią mają własną skład­nię, opi­su­je ją lekcja o SELECT.
Encja (entity) to typ obiek­tu, o którym baza prze­cho­wu­je dane: pro­dukt, klient, za­mó­wie­nie. W bazie re­la­cyj­nej jedną encję re­pre­zen­tu­je jedna tabela, a atry­bu­ty encji są jej ko­lum­na­mi; zaj­mu­je się tym lekcja o en­cjach, atry­bu­tach i klu­czach.

SZBD, czyli pro­gram pil­nu­ją­cy danych

SZBD (Database Management System, DBMS, system za­rzą­dza­nia bazą danych) to pro­gram, który prze­cho­wu­je bazę i po­śred­ni­czy między nią a użyt­kow­ni­ka­mi oraz apli­ka­cja­mi. Nikt nie sięga do plików bazy bez­po­śred­nio: każde py­ta­nie i każda zmiana idzie przez SZBD.
Za­da­nia SZBD:
  • ›
    prze­cho­wy­wa­nie danych i wy­szu­ki­wa­nie ich na żą­da­nie, zwykle po­le­ce­niem SQL;
  • ›
    wie­lo­do­stęp, czyli ob­słu­ga wielu użyt­kow­ni­ków pra­cu­ją­cych na tych samych danych naraz bez psucia ich na­wza­jem (w banku pytań: „me­cha­nizm nie­zbęd­ny dla SZBD");
  • ›
    upraw­nie­nia: kto może czytać dane, kto je zmie­niać, kto za­kła­dać tabele;
  • ›
    spój­ność danych, pil­no­wa­na przez więzy in­te­gral­no­ści opi­sa­ne niżej;
  • ›
    trans­ak­cje: grupa zmian wy­ko­nu­je się w ca­ło­ści albo wcale;
  • ›
    kopie za­pa­so­we i od­two­rze­nie bazy po awarii.
Baza danych to DANE, SZBD to PROGRAM. MySQL jest sys­te­mem za­rzą­dza­nia bazą danych, a sklep bazą, którą ten system ob­słu­gu­je. W py­ta­niach obie nazwy stoją obok siebie jako osobne od­po­wie­dzi.
Lo­kal­ny SZBD trzyma bazę w pliku i udo­stęp­nia ją tylko na jednym kom­pu­te­rze: tak działa SQLite (cała baza w jednym pliku, bez osob­nej usługi) i MS Access, czyli pro­gram biu­ro­wy z for­mu­la­rza­mi i ra­por­ta­mi. Ser­we­ro­wy SZBD pra­cu­je jako usługa, a pro­gra­my łączą się z nim po sieci jako klien­ci: MySQL i MariaDB, PostgreSQL, MS SQL Server. Wybór idzie za za­sto­so­wa­niem: apli­ka­cja na te­le­fo­nie albo ewi­den­cja na jednym sta­no­wi­sku obej­dzie się bazą lo­kal­ną, a sklep in­ter­ne­to­wy z wie­lo­ma jed­no­cze­sny­mi klien­ta­mi wymaga SZBD ser­we­ro­we­go z wie­lo­do­stę­pem i upraw­nie­nia­mi. W XAMPP MySQL ob­słu­gu­je się przez phpMyAdmin, czyli stronę WWW do za­rzą­dza­nia bazą; po­szcze­gól­ne sys­te­my i ich in­sta­la­cję omawia lekcja o SZBD, XAMPP i phpMyAdmin.

Modele baz danych

Model bazy danych mówi, w jaki sposób dane są uło­żo­ne i po czym baza do­cho­dzi do in­for­ma­cji po­wią­za­nych.
Model
Jak trzyma dane
Przy­kład
jed­no­rod­ny (płaski)
wszyst­ko w jednej tabeli, dane się po­wta­rza­ją
arkusz kal­ku­la­cyj­ny z listą za­mó­wień
hie­rar­chicz­ny
drzewo: rekord ma jed­ne­go ro­dzi­ca i wielu po­tom­ków
struk­tu­ra ka­ta­lo­gów na dysku
sie­cio­wy
graf: rekord może mieć wielu ro­dzi­ców
star­sze sys­te­my ma­ga­zy­no­we
re­la­cyj­ny
tabele po­wią­za­ne war­to­ścia­mi kluczy
MySQL, PostgreSQL, SQLite
obiek­to­wy
obiek­ty z polami i me­to­da­mi, jak w pro­gra­mo­wa­niu
bazy sys­te­mów pro­jek­to­wych
Eg­za­min pyta prawie wy­łącz­nie o re­la­cyj­ny i o roz­po­zna­nie jed­no­rod­ne­go: struk­tu­ra z jedną tabelą, w której przy każdym za­mó­wie­niu po­wta­rza się imię i miasto klien­ta, to model jed­no­rod­ny (płaski). Poza pod­sta­wą pro­gra­mo­wą, ale w ogło­sze­niach o pracę spo­tkasz nazwę NoSQL: bazy do­ku­men­to­we, na przy­kład MongoDB, trzy­ma­ją dane jako do­ku­men­ty, a nie jako wier­sze o sta­łych ko­lum­nach.

Cechy re­la­cyj­nej bazy danych

Re­la­cyj­na baza danych to baza, w której dane leżą w ta­be­lach po­wią­za­nych war­to­ścia­mi kluczy. Jej cechy pytane wprost na eg­za­mi­nie:
  • ›
    dane siedzą w ta­be­lach o stałej licz­bie kolumn, a każda ko­lum­na ma swój typ;
  • ›
    każdy rekord ma klucz główny (PRIMARY KEY), czyli war­tość iden­ty­fi­ku­ją­cą go jed­no­znacz­nie, na przy­kład id w tabeli produkt;
  • ›
    po­wią­za­nia robi się klu­czem obcym (FOREIGN KEY), czyli ko­lum­ną wska­zu­ją­cą na klucz główny innej tabeli, a nie przez ko­pio­wa­nie danych: zamowienie.klient_id trzyma numer klien­ta, nie jego imię i miasto;
  • ›
    ko­lej­ność wier­szy nie ma zna­cze­nia, bo wiersz znaj­du­je się po war­to­ści, nie po po­zy­cji;
  • ›
    war­to­ści są ato­mo­we: w jednym polu stoi jedna war­tość, nigdy lista „Kraków, Gdańsk";
  • ›
    dostęp do danych idzie ję­zy­kiem SQL, tym samym w każdym re­la­cyj­nym SZBD;
  • ›
    baza pil­nu­je więzów in­te­gral­no­ści, czyli reguł, któ­rych dane nie mogą złamać.
Trzy ro­dza­je in­te­gral­no­ści bank pytań spraw­dza de­fi­ni­cja­mi, więc warto je znać do­kład­nie:
  • ›
    in­te­gral­ność encji: każda tabela ma klucz główny, a jego war­tość jest uni­kal­na i różna od NULL;
  • ›
    in­te­gral­ność re­fe­ren­cyj­na: każdej war­to­ści klucza obcego od­po­wia­da ist­nie­ją­ca war­tość klucza głów­ne­go w tabeli po­wią­za­nej albo pole jest puste (NULL);
  • ›
    in­te­gral­ność dzie­dzi­ny: war­tość mieści się w typie ko­lum­ny i w do­zwo­lo­nym za­kre­sie, więc do ko­lum­ny cena typu licz­bo­we­go nie wej­dzie słowo „drogo".
Pu­łap­ka: in­te­gral­ność encji do­ty­czy klucza GŁÓWNEGO w jednej tabeli, re­fe­ren­cyj­na klucza OBCEGO wska­zu­ją­ce­go na inną tabelę. Od­po­wie­dzi w py­ta­niu różnią się jednym słowem.

Etapy pro­jek­to­wa­nia bazy

Pro­jek­to­wa­nie re­la­cyj­nej bazy idzie w usta­lo­nej ko­lej­no­ści, o którą pyta osobne za­da­nie eg­za­mi­na­cyj­ne:
  • 1.
    Okre­śle­nie zbioru danych: spi­su­jesz, co baza ma prze­cho­wy­wać.
  • 2.
    Se­lek­cja danych: dzie­lisz zbiór na encje i tabele, usu­wasz po­wtó­rze­nia.
  • 3.
    Okre­śle­nie kluczy pod­sta­wo­wych: każda tabela do­sta­je war­tość iden­ty­fi­ku­ją­cą rekord.
  • 4.
    Okre­śle­nie re­la­cji między ta­be­la­mi: do­kła­dasz klucze obce i usta­lasz li­czeb­ność związ­ków.
Na przy­kła­dzie sklepu za­czy­nasz od jednej listy za­mó­wień, w której przy każdym za­mó­wie­niu stoi imię klien­ta, jego miasto, nazwa pro­duk­tu i cena. Se­lek­cja roz­dzie­la ją na trzy encje: klient, produkt i zamowienie. Klucze pod­sta­wo­we to ko­lum­ny id w każdej z trzech tabel. Re­la­cje: jeden klient ma wiele za­mó­wień, jeden pro­dukt bywa w wielu za­mó­wie­niach, więc w tabeli zamowienie stają dwa klucze obce, klient_id i produkt_id. Miasto klien­ta jest wtedy za­pi­sa­ne raz, a nie przy każdym za­mó­wie­niu.
Do­pie­ro po pro­jek­cie spraw­dza się jego postać nor­mal­ną (nor­ma­li­za­cja) i za­pi­su­je tabele po­le­ce­niem CREATE TABLE (lekcja o CREATE, ALTER i DROP). Od­wrot­na ko­lej­ność, czyli pi­sa­nie tabel przed pro­jek­tem, kończy się prze­pi­sy­wa­niem bazy w po­ło­wie za­da­nia.

Na eg­za­mi­nie

Py­ta­nia pi­sem­ne z tej lekcji mają kilka sta­łych kształ­tów. „Skrót DBMS ozna­cza" z od­po­wie­dzią o sys­te­mie za­rzą­dza­nia bazą danych. „Krot­ka­mi w tabeli nazywa się" z pu­łap­ką o wier­szu na­głów­ko­wym. „Encja w re­la­cyj­nej bazie danych jest re­pre­zen­to­wa­na przez" z od­po­wie­dzią tabelę. „Nie­zbęd­nym me­cha­ni­zmem SZBD jest" z od­po­wie­dzią wie­lo­do­stęp­ność danych. „Lo­kal­ny SZBD" z od­po­wie­dzią o udo­stęp­nia­niu bazy na jednym kom­pu­te­rze. Osobna grupa to de­fi­ni­cje in­te­gral­no­ści, gdzie mylą się encji z re­fe­ren­cyj­ną, oraz roz­po­zna­nie modelu jed­no­rod­ne­go po ry­sun­ku jednej tabeli z po­wtó­rze­nia­mi. Ostat­nia to ko­lej­ność etapów pro­jek­to­wa­nia: błędne od­po­wie­dzi mają dobrą listę w złej ko­lej­no­ści, a po­praw­na za­czy­na się od okre­śle­nia zbioru danych.
W części prak­tycz­nej arkusz daje bazę w pliku .sql i ry­su­nek sche­ma­tu re­la­cji. Ta lekcja uczy go czytać: pro­sto­kąt to tabela, czyli jedna encja, wiersz w pro­sto­ką­cie to nazwa atry­bu­tu, a linia między pro­sto­ką­ta­mi to re­la­cja po­pro­wa­dzo­na od klucza obcego do klucza głów­ne­go. Bez tego nie da się na­pi­sać kwe­ren­dy „wy­ko­rzy­stu­ją­cej re­la­cję między ta­be­la­mi", czyli złą­cze­nia, za które arkusz daje osobny punkt.

Ściąga

Po­ję­cie
Znaczy
baza danych
upo­rząd­ko­wa­ny zbiór danych o wy­cin­ku świata
SZBD (DBMS)
pro­gram prze­cho­wu­ją­cy bazę i ob­słu­gu­ją­cy za­py­ta­nia do niej
tabela
zbiór re­kor­dów o tej samej bu­do­wie; jedna encja
rekord (krotka)
jeden wiersz z danymi; wiersz na­głów­ko­wy się nie liczy
pole (atry­but)
jedna ko­lum­na, jedna cecha re­kor­du
encja
typ obiek­tu, w bazie re­la­cyj­nej re­pre­zen­to­wa­ny przez tabelę
klucz główny
war­tość jed­no­znacz­nie iden­ty­fi­ku­ją­ca rekord
klucz obcy
ko­lum­na wska­zu­ją­ca na klucz główny innej tabeli
model jed­no­rod­ny
wszyst­ko w jednej tabeli, dane się po­wta­rza­ją
model re­la­cyj­ny
tabele po­wią­za­ne klu­cza­mi, dostęp ję­zy­kiem SQL
in­te­gral­ność encji
klucz główny uni­kal­ny i różny od NULL
in­te­gral­ność re­fe­ren­cyj­na
klucz obcy wska­zu­je ist­nie­ją­cy klucz główny albo jest NULL
in­te­gral­ność dzie­dzi­ny
war­tość mieści się w typie i za­kre­sie ko­lum­ny
wie­lo­do­stęp
wielu użyt­kow­ni­ków pra­cu­je na tych samych danych naraz
etapy pro­jek­tu
zbiór danych, se­lek­cja, klucze pod­sta­wo­we, re­la­cje
Pobierz ściągę PDF

[ W TYM DZIALE ]

poprzednia: Bazy danych i SQL na egzaminie INF.03następna: Encje, atrybuty i klucze: główny, obcy, sztuczny, złożonyspis działu: Bazy danych: projektowanie

[ INF.03: INNE ARTYKUŁY ]

Hub INF.03Zakres materiałuBazy danych i SQL na egzaminie INF.03CSS na egzaminie INF.03Formularze HTML na egzaminie INF.03Grafika i multimedia na egzaminie INF.03HTML na egzaminie INF.03pokaż więcej (39)
ZAWODNIK
egzamin zawodowy INF.02 · INF.03 · INF.04
Serwer Discord›
Egzaminy zawodowe IT/Matury/Studia
@yastor
Polityka prywatnościRegulamin
© 2026 Zawodnik · by Yastor
Arkusze i zasady oceniania pochodzą z CKE. Serwis nie jest powiązany z Centralną Komisją Egzaminacyjną.